Culturele Antropologie Utrecht CAses hoogtepunten uit het afstudeeronderzoek

Halleluja

Liesbeth Veldman

Mijn afstudeeronderzoek heeft plaatsgevonden bij de nieuwe religieuze beweging New Song op Curaçao. New Song is een beweging die zich vanuit christelijk oogpunt tot mensen en in het bijzonder tot jongeren wendt. Zij is in 1987 opgericht door de voorganger Papy Esprit en zijn vrouw. De gemeente telt in 1996, ten tijde van het onderzoek, 800 leden. Naast broedergemeentes in Aruba, Kenia en Puerto Rico zijn in Nederland ook drie New Song gemeentes. Van te voren heb ik een interview afgenomen bij de voorganger van de New Song gemeente in Den Haag. Op deze manier kreeg ik inzicht in de gemeente New Song en kon ik me enigszins een beeld vormen van wat me bij de New Song gemeente op Curaçao te wachten stond.
Op Curaçao aangekomen, nam ik meteen contact op met Papy Esprit. Hij nodigde mij uit voor de eerstkomende zondagsdienst die van 10.00 uur tot 'wanneer God het wil' zou duren. Die zondag werd ik opgehaald door een echtpaar van de gemeente. Bij New Song aangekomen, werd ik net als alle mensen verwelkomd door een usher, een soort gastheer of -vrouw. De ongeveer 400 aanwezige mensen waren aan het swingen op de muziek van de salsaband, terwijl het koor religieuze liederen zong. Ik wilde graag een beetje achteraan staan, maar werd naar een plaats temidden van alle mensen geleid. Om niet nog meer op te vallen dan ik al deed - ik was de enige blanke Nederlander - danste ik mee op de vrolijke salsamuziek. Vijf uur later was de dienst afgelopen. Halleluja!

Manifestaties van de Heilige Geest

Tijdens deze eerste kennismaking met de gemeente New Song vielen mij drie dingen op, namelijk de manifestatie van de Heilige Geest, de handoplegging en de 'genezing'. Volgens Afro-Amerikaanse godsdiensten kunnen goden of geesten bezit nemen van een mens en raakt men hierdoor in 'trance' of 'extace'. New Song is van mening dat de Heilige Geest bezit kan nemen van een mens. Dit wordt ook wel de manifestatie van de Heilige Geest genoemd. Deze manifestatie kan op verschillende manieren gebeuren: springen, dansen, gillen, schreeuwen, lachen, huilen, bibberen, ronddraaien en in tongen spreken zijn enkele voorbeelden.
Een andere manier om de Heilige Geest te ontvangen is door middel van handoplegging. Esprit vraagt de mensen vaak naar aanleiding van de preek, wie meer van God wil ontvangen, en nodigt ze uit om naar voren te komen, ook wel de altar call genoemd. Esprit legt zijn hand op het hoofd van deze personen, waarop hij, soms begeleid door enkele leiders, begint te bidden. De meeste mensen vallen op dat moment achterover en worden opgevangen door een paar personen die achter hen zijn gaan staan. Sommige mensen staan meteen weer op, andere blijven nog een tijdje op de grond liggen. Deze val wordt door New Song verklaart als het momenteel bevangen zijn door de Heilige Geest.
In het begin van de altar call zingt het koor nog rustige liederen, maar naarmate meer mensen de Heilige Geest ontvangen, begint de muziek steeds opzwepender te worden. Tijdens het onderzoek is het drie maal voorgekomen, dat bijna alle aanwezigen in Hoffi Joonchi de Heilige Geest ontvingen, inclusief een aantal leidinggevenden, de leden van het koor en de band. Nadat een groep mensen eerst naar voren was gekomen, kwam vervolgens Esprit of de co-pastor het publiek in om bij mensen de hand op te leggen. In het geval dat bijna alle aanwezigen de Heilige geest ontvangen, wordt de dienst een bevrijdingsdienst genoemd. Het gevoel dat de respondenten ervaren, als ze de Heilige Geest ontvangen, is volgens hen altijd positief: 'Het is een heel prettig gevoel; het is een lekker gevoel; het is een fris gevoel; het is een vreugde die je niet kan beschrijven; het voelt alsof iemand je zit te kietelen; je voelt je heel licht, gewichtloos; het is gewoon iets raars, maar wel leuk; hopi dushi (erg lekker).'

Je voelt je heel licht, je voelt je gevoelloos. Je hebt geen gevoel meer in je benen. Je valt zo naar achteren, echt waar. Je voelt je net als een veer, zo val je. En toen stond ik op en ik kon nauwelijks lopen, een beetje wiebelen zo. Toen begon ik te lachen, de hele tijd te lachen. Ik ging zitten daar naast mijn moeder, begon mijn moeder ook te lachen. Dus ik maar de hele tijd lachen, lachen, lachen. Het ging misschien een half uurtje zo door. Toen ik klaar was, voelde ik m'n buik helemaal pijn doen van het lachen. Je voelt je echt, ik weet niet, je voelt je echt ... zo blij. (meisje 16 jaar)

Genezingen

Tenslotte kwam ik erachter dat ik van een belangrijk aspect van New Song niet op de hoogte was, namelijk dat Esprit aan 'genezing' doet. Het komt erop neer, dat hij mensen van hun geestelijke en lichamelijk problemen 'geneest'. Esprit ziet zichzelf als een door God begenadigd persoon die de kracht van God mag gebruiken om mensen te genezen. New Song staat bij de Curaçaose gemeente ook bekend als een gemeente waar mensen 'genezen' worden door middel van handoplegging.
Gedurende de periode dat ik bij New Song onderzoek verrichtte, beweerde men dat een dove jongen weer enkele geluiden hoorde, dat een klein kind geen bloed meer plaste en dat verschillende mensen genezen waren van hun rugklachten.

Papy zei dat iedereen die problemen had met de rug, zijn of haar hand moest leggen op de rug. Ik had veel gestaan bij de dienst en had daardoor veel pijn. Ik legde mijn hand op mijn rug en Papy begon te bidden. Mijn hand begon toen gewoon te trillen en toen ben ik gevallen. Toen ik opstond, had ik helemaal geen pijn. Het was gewoon weggegaan. (meisje 23 jaar)

In de grotendeels katholieke Curaçaose gemeenschap, stuiten de 'genezingspraktijken' van Esprit op veel onbegrip. Het gevolg is dat New Song door buitenstaanders vaak als een kerk van de duivel wordt gezien of van 'witchcraft' wordt beschuldigd.

Ik heb gehoord van mijn moeder dat de mensen zeggen dat ... eh dat het een kerk van de duivel is, want de mensen vallen en schreeuwen. Ze hebben het niet meegemaakt, maar ze zeggen: 'Het is van de duivel.' Dat is niet waar. Als je het meemaakt en je begrijpt waar ze mee bezig zijn, dan denk je van: oh. Maar sommige mensen schrikken meteen als ze iemand zien vallen. Daarom leggen ze uit ... als Papy zegt dat er nieuwe mensen zijn, legt hij precies uit wat er aan de hand is. Sommige mensen schrikken en zeggen later negatieve dingen over New Song, terwijl ze niet weten wat ze zeggen. Zo kom je aan zulke praatjes van witchcraft en zo. (vrouw 34 jaar)

De mensen van New Song zien de genezingen als het werk van God en allesbehalve van de duivel. Door middel van genezing wordt juist geprobeerd om mensen die bezeten zijn, te verlossen van de duivel. Mensen van wie gezegd wordt dat ze bezeten zijn van de duivel, vallen tijdens de diensten op door hun gedrag: zij beginnen zonder directe aanleiding wild om zich heen te slaan, te gillen en/of te springen. Vaak moeten zij met behulp van anderen tot bedaren worden gebracht.

Interpreteren en participeren

De bovengenoemde aspecten van New Song bleef ik gedurende het gehele onderzoek als bijzonder ervaren. Ik bleef echter erg nuchter en bleef mezelf afvragen, hoe ik hetgeen ik om mij heen zag, moest interpreteren. Voerde men een toneelstuk op of was het 'echt'? Het was echter niet de bedoeling om dit te onderzoeken, maar om te achterhalen hoe de gelovigen interpreteren en ervaren. Petra Houwing, een medestudente culturele antropologie met wie ik samen op Curaçao was, vroeg mij of ik zelf niet de handoplegging wilde ervaren. Hoewel ik altijd wel benieuwd was of ik erop zou reageren, heb ik er altijd een bepaalde angst voor gehad. Wat als ik achterover zou vallen? Zou ik dan nog objectief onderzoek kunnen doen? En wat zou dat betekenen voor mijn eigen gevoelens ten opzichte van het geloof in God? Hoewel ik uiteindelijk nooit zelf de handoplegging heb ervaren, was het voor mij een hele interessante ervaring om het van zo dichtbij te hebben kunnen aanschouwen.